Nga Roma e lashtë te kalendari Gregorian, historia e gjatë që e ktheu 1 janarin në ditën e parë të vitit për shumicën e botës
Në shumicën e vendeve të botës, Viti i Ri festohet më 1 janar, por kjo datë nuk ka qenë gjithmonë fillimi i vitit. Për shekuj me radhë, shoqëri të ndryshme e nisnin vitin në data të tjera, si 25 marsi apo 25 dhjetori, në varësi të traditave fetare, bujqësore ose politike.
Hapi i parë drejt 1 janarit si fillim viti lidhet me Romën e lashtë. Gjatë mbretërimit të Numa Pompilius, në shekullin e VIII para Krishtit, kalendari romak u rishikua dhe muaji janar u vendos përpara marsit. Janari mori emrin nga Janusi, perëndia romake e fillimeve dhe e kalimeve, ndërsa marsi ishte i lidhur me Marsin, perëndinë e luftës. Megjithatë, vetëm në vitin 153 para Krishtit, 1 janari u shpall zyrtarisht si dita e parë e vitit romak.
Një tjetër moment kyç erdhi në vitin 46 para Krishtit, kur Julius Caesar prezantoi kalendarin Julian. Ky kalendar ruajti 1 janarin si fillim të vitit dhe, me zgjerimin e Perandorisë Romake, u përhap edhe në shumë territore të tjera evropiane.
Shekuj më vonë, në vitin 1582, u bë një reformë tjetër vendimtare. Kalendari Gregorian, i krijuar për të korrigjuar gabimet e kalendarit Julian, rivendosi dhe forcoi 1 janarin si fillimin e Vitit të Ri. Italia, Franca dhe Spanja e pranuan menjëherë kalendarin e ri, ndërsa vendet protestante dhe ortodokse treguan hezitim. Britania e Madhe dhe kolonitë e saj e adoptuan kalendarin Gregorian vetëm në vitin 1752, duke festuar deri atëherë Vitin e Ri më 25 mars.
Me kalimin e kohës, edhe vende jo të krishtera filluan ta përdorin kalendarin Gregorian për arsye praktike dhe ndërkombëtare. Kina, për shembull, e miratoi atë në vitin 1912, ndonëse vazhdoi të ruajë festimin e Vitit të Ri Kinez sipas kalendarit hënor. Edhe sot, shumë shtete përdorin paralelisht kalendarin Gregorian dhe kalendarë tradicionalë ose fetarë.
Ka ende vende që nuk e nisin vitin më 1 janar. Etiopia, për shembull, feston Vitin e Ri në shtator, në një datë që lidhet me kalendarin e saj tradicional. Kjo tregon se, edhe pse 1 janari është bërë standard global, fillimi i vitit mbetet një çështje historike dhe kulturore, jo thjesht një datë në kalendar.
About the Author
