Nga “Luftërat e Peshkut” te Qiproja dhe Iraku, historia tregon se aleanca është përballur shpesh me kriza të brendshme, por kurrë me një sulm të drejtpërdrejtë mes anëtarësh.
Deklaratat e fundit të administratës amerikane për mundësinë e marrjes së kontrollit të Groenlandës, qoftë përmes blerjes apo forcës ushtarake, kanë rihapur një debat të ndjeshëm brenda NATO-s dhe kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi unitetin e aleancës më të fuqishme ushtarake në botë.
Groenlanda është një territor gjysmë-autonom i Danimarkës dhe njëkohësisht strehon bazën strategjike amerikane Pituffik, e operuar në bashkëpunim me autoritetet daneze. Si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe Danimarka janë anëtare themeluese të NATO-s, çka e bën çdo përplasje të mundshme mes tyre një precedent të rrezikshëm.
Analistët theksojnë se një veprim ushtarak i SHBA-së kundër Groenlandës do të ishte i paprecedentë në historinë e NATO-s dhe do të vinte në provë vetë nenin 5 të Traktatit të Atlantikut të Veriut, i cili parashikon mbrojtje kolektive vetëm kundër agresionit të jashtëm. Në rast se një anëtar do të sulmonte një tjetër, aleanca do të përballej me një ngërç, pasi vendimet kërkojnë konsensus unanim.
Historia tregon se NATO ka qenë disa herë shumë pranë përplasjeve të brendshme. Nga viti 1958 deri në 1976, Britania e Madhe dhe Islanda u përfshinë në të ashtuquajturat “Luftërat e Peshkut”, një seri incidentesh detare për të drejtat e peshkimit në Atlantikun e Veriut. Edhe pse nuk shpërtheu luftë e hapur, anijet u përplasën dhe tensionet diplomatike ishin të forta, deri sa aleanca dhe SHBA ushtruan presion për zgjidhje politike.
Në vitin 1974, pushtimi turk i Qipros pas një grushti shteti të mbështetur nga Greqia ishte momenti kur NATO iu afrua më shumë një lufte të hapur mes dy anëtarëve të saj. Greqia madje u tërhoq për disa vite nga struktura ushtarake e aleancës, ndërsa tensionet mbetën të ngrira për dekada.
Një tjetër incident ndodhi në vitin 1995 gjatë konfliktit të peshkimit mes Kanadasë dhe Spanjës, i njohur si “Lufta e Turbotit”. Anije patrullimi, të shtëna paralajmëruese dhe arrestime ekuipazhesh e çuan situatën në prag përshkallëzimi, përpara se ndërmjetësimi europian të sillte zgjidhje.
Përçarjet brenda NATO-s nuk kanë munguar as për ndërhyrjet ushtarake. Kriza e Suezit në vitin 1956, lufta e Vietnamit, bombardimet në Kosovë në 1999, lufta në Irak në 2003 dhe ndërhyrja në Libi në 2011 treguan se aleanca shpesh është ndarë në qëndrime të kundërta, edhe pse pa u përplasur drejtpërdrejt ushtarakisht.
Pavarësisht këtyre krizave, NATO nuk është shpërbërë kurrë dhe ka arritur të ruajë funksionimin e saj përmes kompromisit politik. Çështja e Groenlandës, sipas ekspertëve, përbën një test të ri dhe delikat për unitetin e aleancës, në një kohë kur sfidat gjeopolitike në Arktik po rriten dhe rivaliteti global po ashpërsohet.
Nëse tensionet do të mbeten në nivel deklaratash apo do të shndërrohen në krizë reale, mbetet për t’u parë, por historia tregon se përplasjet mes aleatëve kanë qenë gjithmonë një nga provat më të vështira për NATO-n.
About the Author
