Një analizë kritike vë në pikëpyetje përdorimin e inteligjencës artificiale nga qeveria Rama, duke e cilësuar më shumë si propagandë sesa reformë antikorrupsion
Një artikull i publikuar nga revista e Brown University ngre shqetësime serioze mbi emërimin e Diellës si ministre e Inteligjencës Artificiale në Shqipëri, duke paralajmëruar pasoja për demokracinë dhe procesin e integrimit europian.
Sipas analizës, Diella, e promovuar nga qeveria e Edi Ramës si mjet i pakorruptueshëm për prokurimet publike, nuk i nënshtrohet asnjë mekanizmi real mbikëqyrjeje apo llogaridhënieje. Sistemi menaxhohet nga institucione që varen drejtpërdrejt nga kryeministri dhe operon mbi të dhëna që nuk janë transparente.
Artikulli thekson gjithashtu varësinë e Diellës nga teknologjia amerikane dhe faktin se Shqipëria nuk përmbush ende standardet e Aktit të Inteligjencës Artificiale të Bashkimi Europian të vitit 2024, i cili kërkon kontroll të pavarur për sistemet me rrezik të lartë.
Në përfundim, revista argumenton se Diella rrezikon të shërbejë si instrument propagandistik, duke zhvendosur përgjegjësinë politike nga qeveria te inteligjenca artificiale dhe duke cenuar standardet demokratike në vend.
Më posht lajmi i plotë:
“ChatGPT, rregullo qeverinë time
Nga Benjamin Hader | 28 janar 2026
Anëtarja më e re e kabinetit të Shqipërisë është shtatzënë… me 83 foshnja. Por mos u shqetësoni, ajo nuk është njeri. Njihuni me Diellën, “ministren AI” të Shqipërisë.
Diella u “lind” më 19 janar 2025, me detyrën për të menaxhuar platformën e-Albania, e cila ofron në mënyrë digjitale mbi 1 200 shërbime publike për qytetarët shqiptarë. Nga regjistrimi në shkollë deri te plotësimi i aplikimeve për punë, Diella ndihmon në kryerjen e këtyre proceseve. Që nga krijimi i saj, Diella ka vulosur 36 000 dokumente, duke rritur aksesin ndaj shërbimeve burokratike.
Më 11 shtator 2025, kryeministri Edi Rama e emëroi zyrtarisht Diellën në një rol të ri, ministre e inteligjencës artificiale. Ky promovim e bën Diellën përgjegjëse për procesin e prokurimeve publike të Shqipërisë, me vlerë miliarda dollarë, përmes të cilit qeveria blen mallra dhe shërbime nga sektori privat. Prokurimet publike janë një vatër e njohur korrupsioni në Shqipëri: vendi mori 42 pikë nga 100 në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit 2024, i cili mat korrupsionin në sektorin publik. Duke vlerësuar çdo tender, duke analizuar meritën e tij dhe duke vendosur nëse kontrata duhet t’i jepet apo jo kompanisë private, Diella supozohet se do të parandalojë korrupsionin në prokurime, një problem që ka ndjekur qeverinë Rama.
Për Ramën, “pandashmëria ndaj korrupsionit” e Diellës është një mekanizëm kyç për anëtarësimin në Bashkimin Europian deri në vitin 2030, një premtim i rëndësishëm elektoral që është penguar nga lufta e gjatë e Shqipërisë me korrupsionin. Vitet e fundit, Shqipëria i është afruar procesit të anëtarësimit në BE, duke pasur për të përmbushur vetëm një grup të fundit kriteresh politike, themelet, ku përfshihen edhe format e prokurimit publik.
Përdorimi i Diellës si masë antikorrupsion nga Rama është promovuar si një risi revolucionare. Në fund të fundit, Diella është sistemi i parë i inteligjencës artificiale që shërben në kabinetin e një shteti. Megjithatë, ndonëse qëllimi i deklaruar i Diellës është fitimi i besimit të BE-së duke eliminuar korrupsionin dhe duke avancuar rolin e teknologjisë në qeverisje, emërimi i saj funksionon më shumë si një mjet propagande për administratën Rama.
Ndërsa prania parlamentare e Diellës rritet me shpalljen e “foshnjave” të saj, Rama rrezikon të krijojë një entitet politik të pakontrolluar që mund të ndikojë politikat qeveritare. Mungesa e mbikëqyrjes, varësia nga kompanitë amerikane të teknologjisë dhe lidhjet jodemokratike me Partinë Socialiste kërcënojnë rrugën e Shqipërisë drejt BE-së dhe zhvillimin afatgjatë demokratik të vendit.
Diella, që në shqip do të thotë “diell” ose “dritë dielli”, paraqitet si një grua e re me veshje tradicionale shqiptare, duke propaganduar idenë se lufta kundër korrupsionit është një detyrë kombëtare. Rama e përfshin nacionalizmin shqiptar në paraqitjen vizuale të Diellës për të sinjalizuar një identitet të bashkuar tradicional shqiptar, që i paraprin globalizimit – ndërkohë që paradoksalisht kjo arrihet përmes përdorimit të një teknologjie të re si inteligjenca artificiale.
Diella paraqitet si një forcë që garanton llogaridhënie për qeverinë shqiptare, por nuk ekzistojnë mekanizma politikë që ta mbajnë atë përgjegjëse. Ajo nuk mund të shkarkohet dhe nuk është reale. Çfarë ndodh nëse ajo merr një vendim të dëmshëm? Modelet e inteligjencës artificiale përmbajnë gjithashtu paragjykime, të ndikuara nga të dhënat mbi të cilat trajnohen, dhe të dhënat e Diellës nuk janë bërë publike.
Modeli i saj është projektuar nga Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit, e cila raporton drejtpërdrejt te Rama. Të dhënat e njëanshme të trajnimit, zgjedhjet e dizajnit dhe mungesa e transparencës e shndërrojnë Diellën në një mjet politik që ka gjasa të ulë llogaridhënien për Ramën dhe aleatët e tij në Partinë Socialiste, në vend që të ofrojë neutralitet si aktor i pavarur. Me inteligjencën artificiale në krye, çdo faj për korrupsion në prokurime publike mund të zhvendoset nga qeveria Rama te Diella.
Ndërsa Diella ngre shqetësime për privatësinë e të dhënave dhe fsheh neutralitetin politik, dihet se modeli i saj është ndërtuar mbi teknologji të huaj, një tjetër sfidë për mbajtjen e saj përgjegjëse. Diella funksionon mbi Microsoft Azure dhe modele të OpenAI, të dyja platforma amerikane. Ndërsa AKSHI siguron të dhënat e qeverisë shqiptare, vendimmarrja e Diellës përcaktohet nga teknologjia amerikane, duke e bërë atë të varur nga Shtetet e Bashkuara për mbrojtjen e informacionit sensitiv. Qeveria shqiptare nuk mund të monitorojë vendimet e këtyre kompanive teknologjike amerikane në të njëjtën mënyrë siç monitoron kompanitë shqiptare, pasi ato janë jashtë juridiksionit të saj.
Edhe pse Diella është promovuar si një mënyrë efektive për uljen e korrupsionit në funksion të integrimit europian, ajo shmang udhëzimet e vetë BE-së për inteligjencën artificiale. Akti Europian për AI i vitit 2024 parashikon rregulla që Shqipëria aktualisht nuk i zbaton, përfshirë detyrimin për të bërë publike një përmbledhje të përmbajtjes së përdorur për trajnimin e Diellës. Duke qenë se Diella ofron akses në infrastrukturë kritike, ajo konsiderohet një sistem “me rrezik të lartë” dhe duhet të mbikëqyret nga një autoritet kombëtar i pavarur, i cili ende nuk është ngritur në Shqipëri.
Për më tepër, “foshnjat” e saposhpallura të Diellës përbëjnë një kërcënim të brendshëm për demokracinë efektive, pasi favorizojnë Partinë Socialiste të Ramës. 83 “fëmijët” e Diellës do të shërbejnë si asistentë, duke regjistruar seancat parlamentare dhe duke ofruar sugjerime politike. Por vetëm 83 deputetët e Partisë Socialiste do të kenë akses në to, duke krijuar një ndarje të qartë partiake dhe një avantazh politik të njëanshëm.
Ndërsa Diella bëhet gjithnjë e më e rëndësishme në qeveri, kontrolli mbi aksesin ndaj saj bëhet problematik për demokracinë. Nëse vizioni teknologjik i Ramës përjashton një pjesë të politikanëve të zgjedhur nga qytetarët, ai shtrembëron rrezikshëm sistemin politik në favor të Partisë Socialiste.
Diella, në rolin e saj ministror, është një mikrokozmos i politikave kontradiktore të regjimit Rama lidhur me demokracinë dhe korrupsionin në Shqipëri. Rama është kryeministër që nga viti 2013 dhe fitoi rizgjedhjen më të fundit në vitin 2025. Gjatë kësaj fushate, ai transportoi me autobus punonjës të Partisë Socialiste në mitingje dhe vendosi mbështetës në qendrat e votimit për të krijuar një imazh mbështetjeje masive dhe për të frikësuar votuesit opozitarë. Para zgjedhjeve, ai bllokoi TikTok-un, duke pretenduar se dëmton shëndetin mendor të të rinjve, por sipas opozitës kjo ishte një përpjekje për të heshtur kundërshtimet.
Rama predikon mbrojtjen e shtetit të së drejtës, një kusht kyç për BE-në, por taktikat e shtypjes së opozitës dhe aksesit selektiv ndaj teknologjisë, përfshirë “foshnjat” e Diellës, minojnë çdo përparim demokratik.
Për Ramën, mbajtja përgjegjëse e partisë së tij rrezikon humbjen e mbështetjes së nevojshme për të ruajtur shumicën parlamentare dhe për të qeverisur i vetëm. Ndërkohë, ai mund t’i etiketojë kundërshtarët e Diellës si kundërshtarë të luftës kundër korrupsionit, duke i demonizuar si pengesë për modernizimin e Shqipërisë.
Një kryqëzatë e propaganduar kundër korrupsionit përmes përfshirjes së inteligjencës artificiale në qeverisje i jep Ramës si mbështetjen e BE-së, ashtu edhe një fasadë moderne për të mbuluar shtypjen e kundërshtarëve. Ministria AI e Diellës duket se është një kapitull tjetër në historinë e korrupsionit në Shqipëri, jo zgjidhja e saj. Ndërkohë, vëzhguesit presin të shohin se kur “foshnjat” e saj do të hedhin hapat e parë në Parlament.”
About the Author
