Nga engjëjt e restauruar në Romë te kullat monumentale në Tiranë, një lexim frojdian mbi etjen e liderëve për t’u shndërruar në mit
Një afresk i restauruar në Romë, ku një engjëll ngjan në mënyrë befasuese me kryeministren italiane Giorgia Meloni, u duk fillimisht si një rastësi estetike, një kuriozitet i pafajshëm që i përket lojës së perceptimit. Por nën sipërfaqen e ironisë dhe humorit publik, ky episod hap një portë më të thellë drejt një fenomeni që po shfaqet gjithnjë e më qartë në Evropën politike: delirin e madhështisë së pushtetit.
Nëse e lexojmë këtë prirje me syrin frojdian, nuk kemi të bëjmë thjesht me vetëbesim të tepruar apo ambicie politike. Kemi të bëjmë me një fazë ku egoja e liderit nuk pranon më kufijtë e realitetit dhe nis të kërkojë përjetësim. Jo përmes veprave konkrete për qytetarët, por përmes simboleve që synojnë të mbijetojnë përtej kohës, betonit, artit dhe ikonografisë personale.
Në Tiranë, një kullë gjigante në zemër të kryeqytetit, e prezantuar zyrtarisht si një interpretim arkitekturor i Skënderbeut, është lexuar nga një pjesë e madhe e opinionit publik si një ngjashmëri e dukshme me fytyrën e kryeministrit. Ky debat nuk është më arkitekturor. Ai është psikologjik dhe politik. Është momenti kur pushteti nuk kënaqet më me drejtimin e shtetit, por kërkon të gdhendet në hapësirën urbane si figurë e përhershme.
Sigmund Frojdi do ta përkufizonte këtë si delir i madhështisë, një gjendje ku individi nuk e percepton më veten si pjesë të përkohshme të historisë, por si bosht rreth të cilit duhet të rrotullohet ajo. Deliri nuk është më i brendshëm. Ai materializohet. Ai ngrihet në formën e kullave, statujave, monumenteve dhe simboleve që imponohen mbi qytetin dhe ndërgjegjen kolektive.
Historia është e mbushur me shembuj të tillë. Nicolae Ceaușescu shkatërroi lagje të tëra të Bukureshtit për të ndërtuar Pallatin e Popullit, një trup gjigant betoni ku strehohej egoja e tij politike. Saparmurat Niyazov ndërtoi statuja të arta të vetes që rrotulloheshin sipas diellit, sepse donte të shihej si burim drite. Mobutu Sese Seko ngriti qytete luksoze personale në mes të xhunglës, ndërsa vendi i tij zhbytej në varfëri. Në të gjitha rastet, kemi të njëjtën strukturë mendore: pushteti që nuk pranon fundin e vet dhe kërkon të maskojë frikën nga rënia.
Në thelb, deliri i madhështisë nuk buron nga forca, por nga ankthi; ankthi i humbjes së kontrollit, ankthi i përkohshmërisë, ankthi i ditës kur pushteti mbaron dhe mbetet vetëm individi, pa duartrokitje, pa eskortë, pa simbolikë. Për ta shmangur këtë përballje, egoja ndërton mite dhe mitet kërkojnë hapësirë fizike.
Rasti i afreskut në Romë është një shembull i butë, pothuajse i padëmshëm. Vetë Meloni reagoi me ironi, duke e zbutur situatën, por fenomeni që fshihet pas tij është serioz dhe i përsëritur: dëshira e pushtetit për t’u shndërruar në ikonë, për të kaluar nga mandat në legjendë, nga politikë në mitologji personale.
Frojdi do të thoshte se këtu kemi një konflikt të hapur mes egos dhe realitetit. Realiteti i kujton liderit se pushteti është i përkohshëm, egoja i përgjigjet duke ndërtuar kulla, statuja dhe simbole që pretendojnë përjetësinë. Por historia ka një zakon të pamëshirshëm: ajo i rrëzon mitet. Monumentet mbeten, por kuptimi i tyre ndryshon dhe ajo që u ndërtua për madhështi, shpesh mbetet si dëshmi e një deliri të ekspozuar.
Në fund, pavdekësia politike mbetet një iluzion. Dhe sa më shumë pushteti përpiqet ta materializojë këtë iluzion në beton dhe art, aq më qartë zbulohet frika që e ka lindur.
Shkruar nga Borea Lisi
About the Author
