Një analizë historike tregon se Moska përgatiti terrenin për aneksimin e Krimesë shumë përpara pushtimit të hapur
Agresioni i Rusisë ndaj Ukrainës zakonisht lidhet me vitin 2014 dhe aneksimin e Krimesë pas ndryshimit të pushtetit në Kiev. Por një lexim më i thellë i historisë tregon se përpjekjet ruse për të vënë nën kontroll gadishullin ukrainas kanë nisur shumë më herët, që në vitet e para pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik.
Në fillim të viteve ’90, ndërsa në publik flitej për marrëdhënie miqësore dhe bashkëpunim mes dy vendeve, në prapaskenë Moska ndërmerrte hapa konkretë politikë për të sfiduar sovranitetin e Ukrainës mbi Krimenë. Në vitin 1993, parlamenti rus e shpalli Sevastopolin qytet rus dhe shprehu synimin për ta financuar atë nga buxheti federal, një veprim që synonte hapur ndryshimin e realitetit territorial.
Vetëm konfliktet e brendshme politike në Rusi dhe përplasja mes institucioneve të atëhershme penguan që ky plan të shkonte më tej. Por përpjekjet nuk u ndalën. Në vitin 1994 u krijua posti i presidentit të Krimesë, në kundërshtim me Kushtetutën e Ukrainës. Në krye të tij u zgjodh Yuri Meshkov, një figurë e mbështetur hapur nga Rusia, i cili nisi politika të orientuara drejt integrimit me Moskën, përfshirë ndryshimin e orës zyrtare dhe premtime për shtetësi të dyfishtë.
Për të shmangur humbjen faktike të Krimesë, autoritetet ukrainase u detyruan të ndërhynin, duke shfuqizuar më pas postin e presidentit të rajonit. Megjithatë, faktori që pati ndikimin më të madh strategjik ishte çështja e Flotës së Detit të Zi.
Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, shumica e aseteve ushtarake u trashëguan nga shtetet ku ndodheshin fizikisht. Ky parim nuk u pranua nga Moska për flotën e vendosur kryesisht në territorin ukrainas, me qendër në Sevastopol. Rusia refuzoi ta kalonte flotën nën flamurin ukrainas dhe për gjashtë vite ushtronte presion politik, ekonomik dhe ushtarak për ta mbajtur nën kontroll.
Kjo strategji u shoqërua me kërcënime, përndjekje të personelit ushtarak që betohej për Ukrainën dhe përdorim të shantazhit energjetik. Në fund, Ukraina u detyrua të pranojë një marrëveshje të pafavorshme, duke lejuar praninë e përhershme ushtarake ruse në Krime.
Kjo prani u shndërrua më vonë në një mjet kyç për aneksimin e vitit 2014, të kryer nën drejtimin e Vladimir Putin. Nga e njëjta bazë ushtarake, Rusia nisi edhe ofensivën e plotë kundër Ukrainë në vitin 2022, duke e kthyer Krimenë në pikënisje të agresionit rajonal.
Historia e viteve ’90 tregon se agresioni i Rusi nuk ishte një reagim i papritur, por një proces i planifikuar dhe i ndërtuar me durim për dekada. Çmimi i lëshimeve dhe kompromisit rezultoi i lartë, jo vetëm për Ukrainën, por për gjithë sigurinë europiane.
About the Author
