Skadimi i traktatit më 5 shkurt 2026 pa një marrëveshje zëvendësuese rrezikon të heqë kufijtë ligjorë mbi arsenalet bërthamore dhe të rrisë tensionet globale
Marrëveshja New START, traktati i fundit i kontrollit të armëve bërthamore mes Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë, pritet të skadojë më 5 shkurt 2026, duke ngritur shqetësime serioze për një garë të re armatimesh bërthamore mes dy fuqive më të mëdha në botë. Në mungesë të negociatave konkrete për një marrëveshje të re, komuniteti ndërkombëtar përballet me një skenar ku për herë të parë që nga vitet 1970 nuk do të ketë kufizime ligjore detyruese mbi forcat bërthamore strategjike të dy vendeve.
Traktati New START u nënshkrua në vitin 2010 nga presidenti amerikan Barack Obama dhe homologu i tij rus Dmitry Medvedev. Ai vendosi kufij të qartë mbi arsenalet strategjike, duke limituar numrin e kokave bërthamore të dislokuara në 1550 për secilën palë, deri në 700 raketa balistike ndërkontinentale, raketa balistike nga nëndetëset dhe bombardues të rëndë, si dhe 800 platforma lëshimi. Marrëveshja parashikonte gjithashtu transparencë dhe inspektime në terren për të garantuar zbatimin e saj.
Fillimisht e vlefshme për 10 vite nga 2011, marrëveshja lejonte vetëm një zgjatje pesëvjeçare, e cila u miratua në momentet e fundit në vitin 2021. Sot, me afrimin e skadimit përfundimtar, perspektiva për një zgjatje të re apo një traktat pasues mbetet e paqartë.
Në shtator 2025, presidenti rus Vladimir Putin sugjeroi një zgjatje informale njëvjeçare për të fituar kohë drejt një marrëveshjeje të re. Nga ana amerikane, presidenti Donald Tramp nuk ka dhënë një përgjigje formale, duke deklaruar më herët se nëse traktati skadon, atëherë ai duhet zëvendësuar me një marrëveshje më të mirë. Tramp ka përmendur gjithashtu mundësinë e përfshirjes së Kinës në një kuadër të ri shumëpalësh.
Në Uashington ka edhe zëra që argumentojnë se dalja nga kufizimet e New START do t’i japë SHBA-së më shumë liri për të përballuar rritjen e kapaciteteve ushtarake të Kinës dhe për të zhvilluar sisteme të reja mbrojtëse, përfshirë projektin e ashtuquajtur Golden Dome. Ndërkohë, Kina ka bërë të qartë se nuk do të marrë pjesë në bisedime çarmatimi, duke argumentuar se arsenali i saj, rreth 600 koka bërthamore, është shumë më i vogël krahasuar me mbi 5000 që zotërojnë secila SHBA dhe Rusia.
Ekspertët e kontrollit të armëve paralajmërojnë se skadimi i traktatit pa një alternativë do të rrisë ndjeshëm rreziqet bërthamore, në një kohë kur tensionet globale janë tashmë të larta për shkak të luftës në Ukrainë dhe konflikteve në Lindjen e Mesme. Ish-negociatori rus i armëve, Nikolai Sokov, ka theksuar se pa një marrëveshje, secila palë do të veprojë mbi skenarët më të këqij të mundshëm për kapacitetet e kundërshtarit, duke e bërë situatën shumë më të paqëndrueshme.
Në këtë kontekst, si Rusia ashtu edhe SHBA po zhvillojnë sisteme të reja të avancuara. Moska ka prezantuar armë si raketa lundruese Burevestnik, sistemi hipersonik Oreshnik dhe torpedon bërthamore Poseidon, ndërsa Uashingtoni po shtyn përpara plane për mbrojtje raketore me bazë hapësinore. Paralelisht, Pentagoni vlerëson se arsenali bërthamor i Kinës mund të kalojë 1000 koka deri në vitin 2030.
Skadimi i New START përkon gjithashtu me Konferencën e Rishikimit të Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore në vitin 2026. Zhdukja e një mekanizmi kyç kufizues rrezikon të minojë besueshmërinë e këtij traktati, të thellojë ndarjet mes shteteve bërthamore dhe atyre jobërthamore dhe të nxisë një epokë të re proliferimi, në një moment kur rendi botëror është në tranzicion dhe bashkëpunimi shumëpalësh po zëvendësohet gjithnjë e më shumë nga veprime të njëanshme.
About the Author
