U quajt e ardhmja e energjisë indiane, u provua shkencërisht, por asnjë reaktor nuk u ndërtua, ndërsa sot komercializohet jashtë vendit
Për dekada me radhë, thoriumi u konsiderua si karta më e fortë energjetike e Indisë. Një burim i pastër, i bollshëm dhe i përputhur në mënyrë perfekte me pasuritë natyrore të vendit, që premtonte pavarësi nga uraniumi i importuar dhe lëndët fosile. Megjithatë, në vitin 2026, India ende nuk ka asnjë reaktor komercial që funksionon me thorium, duke e kthyer një vizion strategjik në një dështim praktik.
Ideja u hodh që në vitet 1950 nga Homi Bhabha, arkitekti i programit bërthamor indian, i cili ndërtoi një plan tre-fazor ku thoriumi ishte hallka përfundimtare drejt sigurisë afatgjatë energjetike. Edhe më vonë, figura të rëndësishme shtetërore e shkencore e promovuan këtë rrugë si zgjidhjen ideale për nevojat energjetike të Indisë.
Nga ana shkencore, procesi nuk dështoi. Studiuesit indianë arritën të testojnë me sukses karburantin me bazë thoriumi në reaktorë ekzistues, prodhuan uranium 233 nga thoriumi dhe e përdorën atë për të furnizuar reaktorin kërkimor KAMINI. U kryen studime të plota për prodhimin, përpunimin dhe riciklimin e karburantit. Por hapi vendimtar, ndërtimi i një reaktori të dedikuar për thoriumin, nuk u realizua kurrë.
Reaktori i Avancuar me Ujë të Rëndë, i projektuar posaçërisht për këtë qëllim, mbeti për më shumë se dy dekada vetëm në letër. Ndërkohë, pas marrëveshjes bërthamore të vitit 2008 që e bëri uraniumin më të aksesueshëm, urgjenca për thoriumin u zbeh. Financimet u ngadalësuan, institucionet u treguan të kujdesshme dhe projekti u shty vazhdimisht për një të ardhme të paqartë.
Ironikisht, sot një startup privat amerikan ka arritur atë që India kishte planifikuar prej vitesh. Një karburant bërthamor me bazë thoriumi tashmë është gati për përdorim komercial dhe i përshtatshëm edhe për reaktorët që India zotëron. Kjo ka nxjerrë në pah paradoksin e madh: India ndërtoi rrugën shkencore, por finalizimi ndodhi jashtë saj.
Ekspertët theksojnë se vonesat nuk lidhen me paaftësi teknike, por me mungesë vullneti politik, prioritete të ndryshuara dhe hezitim institucional. Thoriumi nuk është i zbërthyeshëm drejtpërdrejt dhe kërkon procese komplekse, por potenciali i tij mbetet i jashtëzakonshëm.
Sot, gjithnjë e më shumë zëra kërkojnë ringjalljen e strategjisë së thoriumit, përmes përfshirjes së sektorit privat dhe investimeve të reja, përpara se një tjetër mundësi historike të humbasë përfundimisht.
About the Author
