Korniza e parë ligjërisht detyruese për mbrojtjen e deteve përtej juridiksionit kombëtar shënon një pikë kthese globale për oqeanet
Një traktat historik i Kombeve të Bashkuara për mbrojtjen e biodiversitetit detar ka hyrë zyrtarisht në fuqi sot, më 17 janar, duke krijuar për herë të parë një kornizë ligjërisht detyruese për qeverisjen dhe mbrojtjen e deteve të hapura. Marrëveshja synon që deri në vitin 2030 të vendosë nën mbrojtje të paktën 30 për qind të sipërfaqes së oqeaneve në ujërat ndërkombëtare.
Traktati, i njohur zyrtarisht si Biodiversity Beyond National Jurisdiction (BBNJ), është finalizuar në mars të vitit 2023 pas më shumë se 15 vitesh negociata të vështira ndërkombëtare. Me hyrjen e tij në fuqi, shtetet tani kanë bazën ligjore për të krijuar një rrjet global gjithëpërfshirës të zonave detare të mbrojtura në ekosisteme të gjera që deri më tani kanë qenë praktikisht pa asnjë formë mbrojtjeje.
Marrëveshja vendos detyrimin që shtetet të kryejnë vlerësime të ndikimit mjedisor për çdo aktivitet që mund të ketë pasoja të rëndësishme mbi ekosistemet detare, duke synuar të frenojë kërcënime si mbipeshkimi, ndotja dhe shfrytëzimi i pakontrolluar i burimeve natyrore. Një tjetër element kyç i traktatit është krijimi i mekanizmave për ndarjen e përfitimeve të ashtuquajturës “ekonomi blu”, përfshirë përdorimin e burimeve gjenetike detare në industri të ndryshme, nga farmaceutika te bioteknologjia.
Sipas ambientalistëve, për të arritur objektivin e mbrojtjes së 30 për qind të oqeaneve deri në vitin 2030, do të duhet të krijohen rreth 190 mijë zona të reja të mbrojtura detare në mbarë botën. Ky objektiv shihet si jashtëzakonisht ambicioz, por i domosdoshëm për të ndaluar degradimin e përshpejtuar të mjedisit detar.
Megjithatë, sipas një analize të publikuar nga Reuters, disa kritikë konservatorë vlerësojnë se traktati mund të ketë ndikim të kufizuar ndaj disa prej kërcënimeve më të mëdha me të cilat përballen oqeanet, veçanërisht për shkak të vështirësive në zbatim dhe mbikëqyrje në ujërat ndërkombëtare.
Britania e Madhe dhe Australia pritet të ndjekin së shpejti të njëjtin proces ratifikimi, ndërsa Shtetet e Bashkuara e kanë nënshkruar marrëveshjen gjatë administratës së mëparshme, por ende nuk e kanë ratifikuar atë në Kongres.
Traktati konsiderohet gjerësisht si një ndryshim brezash në mënyrën se si njerëzimi trajton të ashtuquajturat pasuri të përbashkëta globale. Ai synon gjithashtu të rregullojë aktivitete të reja dhe gjithnjë e më të diskutueshme, si nxjerrja e mineraleve në thellësi të detit, e cila aktualisht shihet si një nga kërcënimet më serioze për ekosistemet detare.
Me hyrjen në fuqi të këtij traktati, komuniteti ndërkombëtar hedh një hap vendimtar drejt mbrojtjes së oqeaneve, duke e vendosur biodiversitetin detar në qendër të axhendës globale të zhvillimit të qëndrueshëm.
About the Author
