Arabia Saudite, Katari dhe Omani lëvizin në prapaskenë nga frika e kaosit rajonal që do sillte një sulm amerikan ndaj Iranit
Vendet arabe të Gjirit po përshpejtojnë përpjekjet diplomatike për të frenuar një përshkallëzim të rrezikshëm mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, teksa tensionet janë rritur ndjeshëm pas protestave masive në Iran dhe kërcënimeve për veprime ushtarake nga ana e Uashingtonit.
Sipas vëzhguesve rajonalë, Arabia Saudite ka lobuar drejtpërdrejt pranë administratës amerikane për të shmangur një sulm ndaj Iranit, ndërsa Katari dhe Omani janë angazhuar në kanale diplomatike për të ulur tensionet mes zyrtarëve iranianë dhe amerikanë. Aktivizimi diplomatik u intensifikua pasi u raportua se kontaktet mes Uashingtonit dhe Teheranit ishin ndërprerë, duke rritur frikën për një përplasje të afërt.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka kërcënuar hapur Iranin me veprime ushtarake, ndërsa autoritetet iraniane raportojnë qindra viktima mes forcave të sigurisë dhe protestuesve. Këto zhvillime kanë alarmuar vendet e Gjirit, të cilat druajnë se një sulm ndaj Iranit ose shembja e sistemit politik në Teheran do të sillte pasoja të paparashikueshme për gjithë rajonin.
Frika kryesore lidhet me përhapjen e konfliktit, goditjen e bazave amerikane në rajon dhe destabilizimin ekonomik. Një sulm ndaj Iranit mund të ndikojë drejtpërdrejt çmimet e naftës dhe të minojë imazhin e vendeve të Gjirit si zona të sigurta për biznes dhe investime. Përvoja e sulmeve ndaj objekteve saudite të naftës në vitin 2019 dhe goditja e bazës ajrore Al Udeid në Katar kanë mbetur precedentë që thellojnë shqetësimin.
Zyrtarë iranianë kanë paralajmëruar se çdo sulm amerikan do të sillte kundërpërgjigje ndaj bazave ushtarake të SHBA-së në vende të ndryshme të rajonit, nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe deri në Turqi. Kjo ka shtyrë disa vende të ndërmarrin masa parandaluese dhe të rrisin vigjilencën e sigurisë.
Pavarësisht dallimeve historike me Iranin, shumica e vendeve të Gjirit ndajnë një frikë të përbashkët: një skenar kaosi dhe vakumi pushteti, të ngjashëm me atë të Irakut pas vitit 2003. Një Iran i paqëndrueshëm, me mbi 90 milionë banorë dhe një rrjet të gjerë aleatësh rajonalë, shihet si rrezik shumë më i madh sesa një Iran i dobësuar por funksional.
Arabia Saudite, edhe pse rivale historike e Teheranit, ka ndërtuar vitet e fundit një marrëdhënie më pragmatike me Iranin, duke mbajtur të hapura kanalet e komunikimit për të shmangur përshkallëzimet. Rijadi është veçanërisht i ndjeshëm ndaj destabilizimit rajonal, në një kohë kur po investon miliarda në reforma ekonomike dhe zhvillimin e turizmit.
Edhe Katari dhe Omani, të njohur për rolin e tyre ndërmjetësues, shihen si aktorë kyç në përpjekjet për të shmangur një konflikt të hapur. Ndërkohë, vendet e Gjirit bien dakord në një pikë thelbësore: ndryshimet graduale në Iran mund të jenë të pranueshme, por një tronditje e menjëhershme që rrezikon shpërbërjen e shtetit do të ishte katastrofike për të gjithë rajonin.
Në një Lindje të Mesme tashmë të përfshirë nga kriza dhe konflikte të shumta, diplomacia e Gjirit synon të shuajë një vatër të re zjarri, përpara se ajo të dalë jashtë kontrollit.
About the Author
